Project ‘In dialoog zorgen voor hedendaagse kunst’

januari 2026 - december 2028

In de afgelopen decennia hebben westerse normen voor erfgoedbehoud, met name in institutionele context, prioriteit gegeven aan materiële integriteit, waardoor actief gebruik en betrokkenheid vaak werden beperkt. Deze aanpak kan de maatschappelijke boodschap die de collectie, de presentatieruimte en kunstenaars willen overbrengen ondermijnen. Hoe kan het beheer van collecties een betere balans vinden tussen behoud en gebruik? Hoe kun je maatschappe­lijke impact van zichtbaarheid en betrokkenheid in de besluitvorming integreren?

Beheerders van hedendaagse kunst hebben de taak kunstwerken zo lang mogelijk te bewaren. De huidige zorgkaders richten zich primair op materiële conservering. Het gebruik van kunstwerken – door middel van tentoonstellingen, bruiklenen of interactie met het publiek – voegt echter waarde toe en creëert impact, zelfs of vooral wanneer het werk daardoor verandert. Dit is bijvoorbeeld het geval bij werken die zijn ontworpen voor specifieke gemeenschappen, stukken die evolueren door interactie met het publiek (online of fysiek) of expliciet activistische kunst. Deze werken belichamen de relatie tussen gemeenschappen en kunst, verhalen, emoties, lokale en geopolitieke ontwikkelingen en aspecten van representatie. Deze aspecten veranderen mee met maatschappelijke veranderingen gedurende de levensduur van een kunstwerk. Welke kaders, hiërarchieën en keuzes moeten binnen de conserveringspraktijk worden aangepast om ruimte te maken voor zulke dynamische veranderingen?

Het idee van verandering of een beperkte levensduur staat vaak haaks op het begrip behoud, vooral bij werken in een institutionele of museale context. Gebruik, interactie en verandering van een kunstwerk kan waarde toevoegen aan het werk. Tegelijkertijd kan het kunstwerk door gebruik, interactie en tentoonstellen werk materiële schade of veroudering teweegbrengen. We moeten ons afvragen wanneer dergelijke verandering verlies is en wanneer het waarde toevoegt.

Zorg wordt dan begrepen als een gedeelde verantwoordelijkheid van alle belanghebbenden. Waarbij behoud steeds meer relatiebeheer en het faciliteren van een eerlijke dialoog tussen belanghebbenden omvat. Hoewel hierover uitgebreid is getheoretiseerd, ontbreken praktische en concrete instrumenten voor de implementatie.

Doel van het project
Stichting Behoud Hedendaagse Kunst erkent deze kloof tussen theorie en praktijk en heeft hiertoe project 'In dialoog zorgen voor hedendaagse kunst’ geïnitieerd: een driejarig project, dat in 2026 van start gaat. Nederland en België (Vlaanderen) hebben behoefte aan een praktische methodologie die collectiebeheerders / conservatoren kan helpen om gesprekken over zorg te voeren die verder gaan dan alleen materiële conservering en om de daaruit voortvloeiende consequenties mogelijk en uitvoerbaar te maken.

Het project heeft twee hoofddoelen:
1. Een gesprekskader ontwikkeld via een participatief proces, waarbij het uitgebreide netwerk van de SBHK wordt betrokken, om een gedeelde terminologie te creëren die gelijkwaardige, uitdagende discussies mogelijk maakt die diverse perspectieven respecteren.

2. Een besluitvormingsmodel dat alle belanghebbenden bij het proces betrekt.

Dit initiatief wil zorg herdefiniëren – niet als een statische handeling van conservering, maar als een dynamisch proces dat waarde hecht aan zowel materiële integriteit als menselijke betrokkenheid. Door dialoog en samenwerking te bevorderen, willen we een kader creëren dat de artistieke intentie, de maatschappelijke relevantie en de voortdurende ontwikkeling van kunstwerken respecteert.

Opbouw van het project
De totale projectduur bedraagt drie jaar en bestaat uit drie fasen: de verkenningsfase, de fase van wisselwerking tussen onderzoek en praktijk en de implementatiefase.

Jaar 1
- Verkenning (half januari - half april 2026)
- Open call casestudies (mei 2026)
- Ontwikkelen conceptmethodiek (juni - september 2026)
- Terugkoppeling en feedback (oktober 2026 - februari 2027)

Jaar 2
- Implementatie in praktijken (maart - september 2027)
- Brede kennisdeling via bijeenkomst & definitieve uitwerking (oktober - december 2027)

Jaar 3
- Kennisdeling via digitale en/of analoge tweetalige publicatie (januari - juli 2028)
- Activiteit(en) om casussen, onderzoek en methode te presenteren aan stakeholders & breed publiek (juli - december 2028)